Jak Lubelszczyzna uczy Europę walki z wadami wzroku u dzieci

Ponad 6 tysięcy przebadanych uczniów, prestiżowe międzynarodowe nagrody i model profilaktyki, który redefiniuje dotychczasowe standardy medyczne – to bilans unikalnego programu okulistycznego realizowanego przez Uniwersytecki Szpital Kliniczny nr 1 w Lublinie. Zamiast czekać na pacjentów w gabinetach, zespół medyczny z nowoczesnym sprzętem diagnostycznym ruszył prosto do szkół. Efekt? Wykrycie problemów ze wzrokiem u tysięcy dzieci, które bez tej interwencji mogłyby nigdy nie trafić na czas do specjalisty.

Sercem i siłą napędową tego pionierskiego przedsięwzięcia jest prof. dr hab. n. med. Robert Rejdak, Kierownik Kliniki Okulistyki Ogólnej i Dziecięcej USK nr 1 w Lublinie. Program, będący kluczowym elementem badawczej inicjatywy Lubelskiej Unii Cyfrowej, właśnie wchodzi w fazę finałową. Drugi, najbardziej masowy etap badań przesiewowych oficjalnie zakończy się 26 maja 2026 roku.

Walka z wykluczeniem zdrowotnym: Misja w małych ojczyznach

Głównym założeniem dobiegającej końca fazy projektu było wyrównanie szans w dostępie do wysokospecjalistycznej opieki medycznej. Zespół postawił sobie za cel zbadanie 5000 dzieci z całego województwa lubelskiego. Szczególny nacisk położono na mniejsze miejscowości oraz obszary dotknięte wykluczeniem transportowym, gdzie dotarcie do okulisty dziecięcego stanowi dla rodziców ogromne wyzwanie logistyczne.

Za realizację badań w terenie odpowiadały wyspecjalizowane zespoły pielęgniarskie, którymi kierowała mgr Renata Krzyżanowska, pielęgniarka naczelna i szefowa Bloku Operacyjnego w klinice przy Chmielnej. Z kolei nad merytorycznym i naukowym poziomem całego przedsięwzięcia czuwała dr hab. n. med. Joanna Dolar-Szczasny.

— W ramach procedur diagnostycznych wykonywaliśmy ocenę refrakcji przy użyciu autorefraktometru, co potocznie nazywa się komputerowym badaniem wzroku, oraz weryfikowaliśmy ostrość widzenia za pomocą tradycyjnych tablic okulistycznych. Dopełnieniem badania było przekazanie każdemu z uczniów indywidualnego raportu wraz z precyzyjnymi wskazówkami co do dalszego postępowania — tłumaczy mgr Renata Krzyżanowska.

Statystyki, które zmuszają do refleksji

Skala problemów okulistycznych wśród współczesnych dzieci okazała się ogromna. Analiza wyników drugiego etapu przyniosła alarmujące wnioski: blisko 35 procent przebadanych uczniów zmaga się z wadami wzroku, które bezwzględnie wymagają interwencji lekarskiej.

Wśród najczęściej rozpoznawanych anomalii dominowały wady refrakcji: krótkowzroczność, nadwzroczność i astygmatyzm. Medycy zidentyfikowali jednak również przypadki zezowania oraz niedowidzenia. Wszystkie dzieci, u których testy przesiewowe wykazały jakiekolwiek odchylenia od normy, otrzymały natychmiastowe skierowania na pogłębioną, wszechstronną diagnostykę bezpośrednio w murach lubelskiej Kliniki Okulistyki Ogólnej i Dziecięcej.

— Klucz do sukcesu tego programu tkwi w mobilności. Nasza ekipa medyczna przyjeżdża bezpośrednio do szkół i bada uczniów w ich naturalnym środowisku, wykorzystując sprzęt najwyższej klasy technologicznej — podkreśla prof. Robert Rejdak. — Reakcja otoczenia przerosła nasze oczekiwania. Spotkaliśmy się z niesamowitym entuzjazmem ze strony rodziców oraz grona pedagogicznego do tego stopnia, że kolejne placówki same zaczęły nas zapraszać. Ten projekt fundamentalnie zmienia podejście społeczeństwa do opieki okulistycznej u najmłodszych.

Przedsięwzięcie to zostało sfinansowane przez dawne Ministerstwo Edukacji i Nauki. Projekt stanowi owoc bliskiej współpracy akademickiej w ramach Lubelskiej Unii Cyfrowej, łączącego potencjał badawczy trzech wiodących instytucji: Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, Politechniki Lubelskiej oraz Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie.

Od lokalnego pilotażu do europejskich salonów

Obecny sukces nie byłby możliwy bez pierwszej, pilotażowej fazy z przełomu 2021 i 2022 roku, w trakcie której przebadano 1105 dzieci. Już wtedy lubelskie podejście do profilaktyki wywołało poruszenie w europejskim środowisku medycznym.

Innowacyjna metodologia i bezprecedensowa skala działań przyniosły lubelskiemu zespołowi prestiżowe wyróżnienie od Niemieckiego Towarzystwa Chirurgów Okulistycznych (BDOC) w Norymberdze. Naukowcy zostali również zaproszeni do wygłoszenia prelekcji na Kongresie Szwajcarskiego Towarzystwa Okulistycznego, gdzie zachodnioeuropejscy eksperci z uznaniem wypowiadali się o wdrożeniu najnowocześniejszych technologii w masowych badaniach dzieci.

— Nagroda ta była dla nas jasnym sygnałem, że wyznaczamy nowe, globalne trendy. Doceniono połączenie technologii z logistyką w służbie zdrowia publicznego — dodaje prof. Robert Rejdak.

Warto przypomnieć, że Klinika pod kierownictwem prof. Rejdaka regularnie wdraża projekty przełamujące schematy – świetnym tego przykładem jest powszechnie znany i nagradzany w kraju oraz za granicą „Okobus”, będący synonimem nowoczesnej, mobilnej medycyny.

Nowy standard dla medycyny jutra

Zwieńczenie drugiego etapu wielkiego programu okulistycznego stawia województwo lubelskie na pozycji lidera pediatrycznej prewencji w Europie.

Dzięki determinacji lubelskich klinicystów stworzono gotową matrycę działań profilaktycznych, która bez przeszkód może zostać zaadaptowana przez inne regiony w Polsce oraz w pozostałych krajach Unii Europejskiej. Projekt udowodnił, że nowoczesna ochrona zdrowia musi wyjść ze szpitalnych murów bliżej obywatela, a wczesne wykrywanie wad wzroku u dzieci to najlepsza inwestycja w przyszłość całego społeczeństwa.

‍